İlamlı İcra Takibi Nedir?
İlam kelime manası olarak bir davanın mahkemece hükme bağlandığını gösteren karar yazısı anlamına gelmektedir. İlamların icrası, takip talebinde bulunan alacaklının takibine dayanak olarak sunduğu mahkeme veyahut mahkeme hükmü niteliğindeki belgenin bulunması halinde yapılır.
İlamlı icra takibinin dayanağı olan resmi karar, bir mahkeme hükmü olabileceği gibi ilam niteliği taşıyan diğer belgelerden biri de olabilir. (tüketici hakem heyeti kararları, Arabuluculuk anlaşma belgesi vb.)Tüm bu ilamların icrası (yani yürütülmesi, uygulamaya koyulması) İcra İflas Kanunu’nun ilamlı icra takipleri hükümleri uyarınca yapılır.
İlamlı icra takibinin konusu para ve teminat verilmesi olabileceği gibi taşınır teslimi, taşınmazın tahliyesi ve teslimi de olabilir.
İlam niteliğinde sayılan belgeler yalnızca mahkemelerin verdiği kararlar değildir. Bunun dışında da ilam niteliğini haiz belgeler vardır. Buna göre mahkeme huzurunda taraflarca yapılan sulh ve kabuller, noterlerce re’sen düzenlenen ve para borcu kabulünü içeren senetler, arabulucuların düzenlediği anlaşma belgeleri, şüphelinin edimini yerine getirmemesi hâlinde uzlaştırma raporu veya uzlaşma belgesi, tüketici hakem heyetlerinin verdiği kararlar ve zorunlu tahkim hallerinde hakemler tarafından verilen kararlar ilam niteliği taşır ve ilamlı icraya konu edilebilir.
Örnek vermek gerekirse; mahkeme tarafından hükmedilen boşanma kararları, işçilik alacaklarına dair kararlar, maddi ve manevi tazminata dair kararlar veya tüketici hakem heyetleri tarafından verilen ayıplı hizmetin bedelinin tüketiciye iadesi ya da uzlaştırmacının düzenlediği uzlaştırma raporundaki edim hakkındaki belge de ilamlı icra takibine dayanak olabilecektir.
İlamlı İcra Takiplerine İtiraz Mümkün mü?
Alacaklının mahkemeden aldığı ilam veya ilam hükmündeki kararı ile beraber İcra Müdürlüğüne başvurabilir. Alacaklının takip talebi ve gerekli harçların icra müdürlüğünün veznesine yatırılması üzerine icra müdürlüğü icra emri hazırlar. Bu icra emrinin borçluya usulünce tebliği gerekir Borçlunun ilamlı icra takibine icra dairesi nezdinde itirazı mümkün değildir. Ancak borcun varlığı dışında, zamanaşımı, ödeme ile son bulma gibi itirazlar mevcutsa icra emri tebliğinden itibaren 7 gün içerisinde icra mahkemesine başvurmak gerekir. Açılan davada borçlunun talepleri kabul edilirse ilamın icrası geri bırakılır. Böylelikle ilama itiraz edilebilmiş olur.
İlamlı İcra Takibinde Yetkili İcra Dairesi Neresidir?
Öncelikle belirtmek gerekir ki ilamlı icra takibinde diğer icra takiplerinden farklı olarak herhangi bir yetki kuralı mevcut değildir. Yani alacaklı, istediği icra dairesini tercih ederek ilamlı icra takibini başlatabilir. Söz konusu ilamlı icra takibi olduğunda borçlu olan kişinin de yetki itirazı gibi bir hakkı mevcut değildir.
Hükmün Kesinleşmesinden Önce İlamlı İcraya Başvurulması ve İcranın Durdurulması
Kural olarak ilamlı icra takibi için hükmün kesinleşmesi aranmaz. Yani alacaklının, bir ilama dayanarak ilamlı icra takibi yapabilmesi için, hükmün kesinleşmiş olması kural olarak şart değildir. Kararın Kesinleşmesi demek verilen yerel mahkeme kararının olağan kanun yollarının tüketilmesi veya belirli süreler içerisinde başvurulmaması halinde söz konusu olur. Hüküm kesinleşmeden de ilamlı icra yoluna başvurulabilir. Karara karşı kanun yoluna başvurulmuş olması da kural olarak ilamın icrasını durdurmaz. Bazı durumlarda ilam kesinleşmedikçe icraya konmaz. Kesinleşmeden icraya konulamayan ilamların yargılama gideri ve vekalet ücretinin icraya konması da hükmün kesinleşmesine bağlıdır.
Bu ilamlarda kesinleşmeden ilamlı icra takibi yapılırsa icra mahkemesine icra memurunun işlemi şikayet edilebilir. Bu şikayet üzerine derdest icra takibi iptal edilir. Çünkü bazı ilamların şekli anlamda kesinleşmesi gerekir. Bunlar genel olarak aile ve kişiler hukuku, taşınmaz mallar üzerindeki aynı haklara ilişkin ilamlardır. Kesinleşmeden ilamlı icra takibine konu edilemeyecek ilamlar;
- Taşınmaz mal ile ilgili ayni haklara ilişkin kararlar,
- Kişiler ve aile hukukuna ilişkin kararlar (nafaka hariç),
- Yabancı mahkeme kararlarının tenfizi hakkındaki kararlar,
- Ceza mahkemesi ilamlarının yargılama giderlerine ilişkin hüküm,
- Sayıştay ilamları,
- Menfi tespit davalarında lehine tazminata hükmedilen borçlu, menfi tespit ilamı kesinleşmedikçe tazminat ve yargılama giderleri için olan ilamı,
- Bayrağına ve sicile kayıtlı olup olmadığına bakılmaksızın bütün gemilere ve bunlarla ilgili ayni haklara ilişkin kararlar kesinleşmedikçe icra edilemez.
İcranın Durdurulması
İcranın durdurulması, takibe konu ilam için kanun yoluna başvurulması durumunda, incelemeyi yapacak mahkeme tarafından icra işlemlerinin olduğu yerde bırakılması, bir sonraki aşamayı geçirilmemesine denir. Kesinleşmeden icra edilemeyecek ilamlar dışında, bir hüküm için kanun yoluna başvurulmuş olması icrayı durdurmayacaktır. Yani yasa yolu süreci işlerken aynı zamanda icra takibi devam edecektir. Borçlu, ilamın icrasını durdurmak istiyorsa, teminat karşılığında bölge adliye mahkemesi veya Yargıtay’ dan icranın durdurulması kararı almalıdır. İcranın durdurulmasının bazı koşulları vardır:
- Öncelikle bir ilam söz konusu olmalı ve borçlu hakkında bu ilama dayalı icra takibi yapılmalıdır.
- Borçlu bu ilk derece mahkemesinin kararına karşı kanun yoluna başvurmalıdır.
- İstinaf veya temyiz merciinden icranın durdurulmasını (tehiri icra) istenmelidir. Bu karar olmazsa bölge adliye mahkemesi kendiliğinden bu kararı veremez.
- Kural olarak borçlu bir teminat göstermelidir. İcra dairesine gösterilen teminat, ilamda belirtilen dışında başka bir şeyse, borçlunun ayrıca icra mahkemesinden bu teminatın kabul edildiğine dair de karar alması gerekir.
- Borçlu, kanun yoluna başvurup icranın durdurulmasını talep ettikten sonra, icra dairesine başvurarak istinaf veya temyiz merciinden icranın durdurulması hakkında bir karar verilinceye kadar kendisine uygun bir süre verilmesini istemelidir. İcra müdürü, alacağın tamamı kadar bir teminat karşılığında borçluya icranın durdurulması kararını getirmesi için uygun süre verir.
- İcra dairesinin tanıdığı süre içinde, başvurulan kanun yolu mercii bu konuda bir karar vermez ise, icra müdürü yeniden bir süre verir. İstinaf ya da temyiz mercii, dosya üzerinden bir inceleme yaparak bu konuda bir karar verecektir. İnceleme sonucunda icranın durdurulmasına karar verilirse, icra dairesi ilamın icrasını kanun yolu incelemesinin sonuna kadar erteler. Fakat inceleme sonucu istinaf mercii istinaf başvurusunun esastan reddine karar verir ya da temyiz mercii hükmü onarsa, icranın durdurulması kararı verilmişse, bu karar kendiliğinden kalkar ve ilamlı icraya devam edilir.
